Crowdfunding: co to jest i jak działa?

Crowdfunding, czyli finansowanie społecznościowe, to sposób zbierania pieniędzy na projekt, firmę albo konkretny cel od wielu osób, zwykle przez internet. Każdy wspierający wpłaca stosunkowo niewielką kwotę, a w zamian, zależnie od rodzaju crowdfundingu, nie dostaje nic, dostaje nagrodę, zwrot pieniędzy z odsetkami albo akcje spółki.

Siłą crowdfundingu jest skala: zamiast jednego dużego inwestora czy banku pieniądze daje setki lub tysiące osób. Dla autora projektu to nie tylko źródło finansowania, ale też sprawdzian, czy jego pomysł naprawdę kogoś interesuje.

Skąd się wzięło pojęcie crowdfunding?

Słowo powstało z połączenia angielskich wyrazów crowd (tłum) i funding (finansowanie) i upowszechniło się około 2006 roku. Sama idea jest jednak dużo starsza. Jednym z najczęściej przywoływanych przykładów jest zbiórka z 1885 roku, w której nowojorski dziennik „The World” zebrał od czytelników pieniądze na cokół Statuy Wolności. Za prekursora współczesnego crowdfundingu uważa się brytyjski zespół Marillion, który w 1997 roku sfinansował trasę koncertową z wpłat fanów, a później w ten sam sposób także nagranie albumu. Internet sprawił, że taką zbiórkę może dziś zorganizować każdy, a wpłacić można z dowolnego miejsca.

Rodzaje crowdfundingu

Crowdfunding dzieli się na cztery główne rodzaje. Różnią się przede wszystkim tym, co wspierający dostaje w zamian za swoje pieniądze.

Rodzaj	Co dostaje wspierający	Typowy cel
Donacyjny	nic poza satysfakcją, to darowizna	cele społeczne i charytatywne, leczenie, pomoc
Nagrodowy	nagrodę, często pierwszy egzemplarz produktu	nowe produkty, gry, książki, płyty
Pożyczkowy	zwrot pożyczki z odsetkami	finansowanie małych firm lub osób prywatnych
Inwestycyjny (udziałowy)	akcje spółki	rozwój firmy

Crowdfunding donacyjny

Wspierający przekazują pieniądze bez oczekiwania czegokolwiek w zamian. Tak działają zbiórki na leczenie, pomoc dla zwierząt czy cele lokalnych społeczności, w Polsce prowadzone m.in. w serwisie zrzutka.pl.

Crowdfunding nagrodowy

Autor projektu obiecuje wspierającym nagrodę: najczęściej produkt, który powstanie dzięki zbiórce, ale też podziękowanie, gadżet albo udział w wydarzeniu. Ten model spopularyzowały platformy takie jak Kickstarter. Wspierający nie staje się współwłaścicielem projektu, a jego zysk to nagroda.

Crowdfunding pożyczkowy

Wiele osób pożycza pieniądze firmie lub osobie prywatnej, zwykle przez platformę internetową, a pożyczkobiorca oddaje je z odsetkami. Więcej piszemy w artykule Pożyczki społecznościowe: kto i dlaczego z nich korzysta?

Crowdfunding inwestycyjny

W crowdfundingu inwestycyjnym, nazywanym też udziałowym (z ang. equity crowdfunding), spółka emituje nowe akcje i oferuje je inwestorom. Kto je obejmie, staje się akcjonariuszem: ma prawo do udziału w zysku, jeśli spółka wypłaci dywidendę, prawo głosu i może później sprzedać swoje akcje. Spółka przeznacza zebrane pieniądze na rozwój. Szczegóły opisujemy w artykule Czym jest crowdfunding inwestycyjny?

Jak działa crowdfunding krok po kroku?

1. Przygotowanie projektu. Autor określa, na co zbiera pieniądze, ile potrzebuje i co oferuje wspierającym.
2. Publikacja na platformie. Projekt trafia na platformę crowdfundingową z opisem, materiałami i terminem zbiórki.
3. Promocja. O powodzeniu w dużej mierze decyduje kampania: media społecznościowe, newsletter, społeczność wokół marki.
4. Wpłaty. Wspierający wpłacają pieniądze przez platformę, a w crowdfundingu inwestycyjnym zapisują się na akcje i je opłacają.
5. Rozliczenie. Po zakończeniu zbiórki autor dostaje pieniądze i realizuje obietnice. Wiele zbiórek ma próg: jeśli nie zostanie osiągnięty, pieniądze wracają do wspierających.

Crowdfunding inwestycyjny w Polsce: przepisy

Od 11 listopada 2023 roku crowdfunding inwestycyjny w Polsce mogą prowadzić tylko platformy z zezwoleniem Komisji Nadzoru Finansowego, działające na podstawie unijnego rozporządzenia 2020/1503. Najważniejsze zasady:

• jedna spółka może pozyskać w ten sposób do 5 mln euro w ciągu 12 miesięcy bez prospektu emisyjnego,
• akcje mogą emitować prosta spółka akcyjna, spółka akcyjna i spółka komandytowo-akcyjna; spółka z o.o. nie może publicznie oferować udziałów (więcej o tym zakazie),
• inwestor przechodzi wstępny test wiedzy i symulację zdolności do ponoszenia strat,
• inwestor niedoświadczony ma okres do namysłu, w którym może zrezygnować z zapisu bez podawania przyczyny,
• spółka przedstawia inwestorom arkusz kluczowych informacji inwestycyjnych, czyli dokument z warunkami oferty i ryzykami.

Przykłady crowdfundingu inwestycyjnego w Polsce

W crowdfundingu inwestycyjnym spółki zbierają od kilkuset tysięcy do kilku milionów złotych. Kilka emisji przeprowadzonych na Emiteo:

Spółka	Zebrany kapitał*	Liczba inwestorów*
Matys Investment	13 715 563 zł	139
Kombinat Konopny	4 759 147 zł	1 286
KTS Weszło	4 499 460 zł	3 470
IronResorts	3 988 540 zł	309

*Źródło: dane własne Emiteo sp. z o.o. Wyniki wcześniejszych emisji nie są wskazówką co do wyników kolejnych.

Przykłady pokazują dwa różne modele. KTS Weszło zebrało pieniądze od kilku tysięcy kibiców, którzy wpłacali stosunkowo niewielkie kwoty. Matys Investment pozyskał większą kwotę od mniejszej grupy inwestorów. Oba podejścia mieszczą się w crowdfundingu inwestycyjnym.

Co decyduje o udanej zbiórce?

• Jasny cel i kwota. Wspierający chcą wiedzieć, na co dokładnie idą ich pieniądze i dlaczego właśnie tyle.
• Społeczność przed startem. Najlepsze kampanie mają grono zainteresowanych, zanim zbiórka się zacznie. W crowdfundingu inwestycyjnym służy temu prekampania, czyli zbieranie deklaracji zainteresowania przed emisją.
• Wiarygodność. Konkretne liczby, zespół z doświadczeniem i przejrzysta komunikacja budują zaufanie.
• Aktywna promocja przez cały czas zbiórki. Sama publikacja projektu na platformie rzadko wystarcza.

Dla kogo jest crowdfunding?

• Dla twórców i organizacji, którzy chcą sfinansować konkretny projekt i zbudować wokół niego społeczność. Tu najczęściej sprawdza się crowdfunding donacyjny lub nagrodowy.
• Dla małych firm, które potrzebują niewielkiej kwoty i wolą ją oddać z odsetkami, niż oddawać udziały. To pole crowdfundingu pożyczkowego.
• Dla spółek, które mają już przychody i plan rozwoju, a szukają większego kapitału bez kredytu. Dla nich jest crowdfunding inwestycyjny. Porównanie z innymi źródłami finansowania znajdziesz w artykule Jak sfinansować startup? Metody pozyskania kapitału.

Zalety i ryzyka crowdfundingu

Zalety dla autora projektu:

• dostęp do pieniędzy bez banku i bez jednego dużego inwestora,
• sprawdzenie zainteresowania pomysłem, zanim wyda się duże pieniądze,
• promocja: wspierający często stają się klientami i ambasadorami marki.

Ryzyka dla wspierającego:

• projekt może się nie udać, a obiecana nagroda nie dotrzeć,
• w crowdfundingu pożyczkowym pożyczkobiorca może nie oddać pieniędzy,
• w crowdfundingu inwestycyjnym inwestor może stracić część lub całość zainwestowanych pieniędzy, a akcje spółki nienotowanej trudno szybko sprzedać.

Więcej o ryzykach inwestycyjnych przeczytasz w artykule Jakie są najczęstsze ryzyka związane z inwestycją w spółki decydujące się na finansowanie społecznościowe?

Najczęstsze pytania

Crowdfunding: co to w skrócie?

To zbieranie pieniędzy od wielu osób, zwykle przez internet, na projekt, firmę albo cel. Po polsku nazywa się go finansowaniem społecznościowym.

Czy crowdfunding jest legalny w Polsce?

Tak. Zbiórki donacyjne i nagrodowe prowadzi się na zasadach ogólnych, a crowdfunding inwestycyjny podlega unijnemu rozporządzeniu 2020/1503 i mogą go prowadzić tylko platformy z zezwoleniem Komisji Nadzoru Finansowego.

Ile pieniędzy można zebrać w crowdfundingu?

W crowdfundingu donacyjnym i nagrodowym nie ma ustawowego limitu. W crowdfundingu inwestycyjnym na licencjonowanej platformie jedna spółka może pozyskać do 5 mln euro w ciągu 12 miesięcy.

Czy na crowdfundingu można zarobić?

Wspierający może zarobić w crowdfundingu pożyczkowym (odsetki) i inwestycyjnym (dywidenda lub sprzedaż akcji po wyższej cenie), ale zysk nie jest gwarantowany i trzeba liczyć się z ryzykiem utraty pieniędzy. Więcej w artykule Crowdfunding inwestycyjny: jak inwestować rozsądnie.

Czym jest Emiteo?

Emiteo to platforma crowdfundingu inwestycyjnego. Spółki przeprowadzają na niej emisje akcji, a inwestorzy mogą je obejmować online. Jak wygląda emisja od strony spółki, opisujemy w przewodniku Czym jest emisja akcji?